Je wordt wakker met een verstopte neus en een kriebel in je keel. Op je schema staat een duurloop, en zondag heb je misschien zelfs een wedstrijd. Ga je gewoon, of blijf je op de bank? Veel hardlopers grijpen dan naar de bekende vuistregel: zitten de klachten boven je nek, dan mag je lopen. Zitten ze eronder, dan niet. Maar waar komt die regel vandaan, en klopt hij eigenlijk wel?
Waar de 'boven de nek'-regel vandaan komt
De regel is vooral bekend geworden door de Amerikaanse sportarts Randy Eichner. In een artikel voor het Gatorade Sports Science Institute schreef hij dat klachten onder de nek zware inspanning zouden moeten uitsluiten, terwijl klachten boven de nek vaak minder ernstig zijn. Zijn advies bij een snotneus of lichte keelpijn: doe een soort proefrit. Begin op halve snelheid, en voel je je na een minuut of tien beter, dan mag je de training afmaken. Voel je je slechter, dan stop je en ga je naar huis.
Onder de nek valt volgens Eichner alles wat je hele lichaam raakt: spierpijn, een flinke hoest op de borst, misselijkheid, overgeven of diarree. En vooral: koorts. Dan train je niet.
Wat het onderzoek zegt
Het bekendste onderzoek naar sporten met een gewone verkoudheid is van Weidner en collega's uit 1998, gepubliceerd in Medicine & Science in Sports & Exercise. De onderzoekers besmetten bewust jonge, gezonde proefpersonen met een verkoudheidsvirus (rhinovirus). Eén groep van 34 mensen trainde tien dagen lang om de dag 40 minuten op 70 procent van de hartslagreserve, een controlegroep van 16 mensen trainde niet. Het resultaat: geen verschil in hoe erg de verkoudheid was of hoe lang die duurde. Ook direct voor en na een training waren de klachten gelijk.
Dat klinkt als goed nieuws, en voor een simpele verkoudheid is het dat ook. Maar let op de grenzen van dit onderzoek: het ging om een milde verkoudheid bij jonge, gezonde mensen, en om rustige tot matige inspanning. Over koorts, griep of een wedstrijd waarin je diep gaat, zegt het niets.
Koorts is een harde grens
Over koorts zijn alle bronnen het eens. Sportzorg.nl, het platform van onder meer de Vereniging voor Sportgeneeskunde, noemt trainen met griep of koorts onder de leden gevaarlijk. Ook de Hartstichting waarschuwt ervoor. De reden is een zeldzame maar ernstige complicatie: een virusinfectie kan de hartspier aantasten (myocarditis), en zware inspanning tijdens zo'n infectie vergroot dat risico. In het begin van een infectie kun je bovendien niet voelen of je 'gewoon' verkouden bent of dat er meer aan de hand is.
Een paar praktische regels die je bij Sportzorg terugziet:
- Meet je temperatuur voordat je een paracetamol neemt, anders maskeer je koorts.
- Train niet bij koorts (boven 38 graden), spierpijn of een duidelijk verhoogde rusthartslag.
- Een verkoudheid 'eruit zweten' is een fabeltje.
- Alleen klachten boven de nek en geen koorts? Dan mag je sporten, maar doe de eerste twee tot drie dagen rustig aan.
Is je weerstand na een zware wedstrijd echt lager?
Misschien heb je wel eens gehoord dat je na een marathon extra vatbaar bent voor een verkoudheid: het zogenaamde 'open window'. Dat idee komt onder meer uit onderzoek van David Nieman bij de marathon van Los Angeles in 1990. Van de lopers die vooraf niet ziek waren en de race liepen, meldde 12,9 procent (ongeveer 1 op de 8) in de week erna een infectie, tegenover 2,2 procent bij vergelijkbare lopers die niet startten.
Inmiddels is dat beeld genuanceerder. Onderzoekers als John Campbell en James Turner betogen dat de daling van afweercellen in je bloed na inspanning vooral een verplaatsing is naar plekken waar ze nodig zijn, en dat reizen, slecht slapen, stress en drukte rond een wedstrijd minstens zo belangrijk zijn. In een gezamenlijk debatartikel uit 2020 kwamen beide kampen tot de conclusie dat de vraag nog niet beslist is. Eerlijk samengevat: de theorie staat ter discussie, maar is niet weerlegd.
En als je zondag een wedstrijd hebt?
Voor starten met een verkoudheid bestaat geen officiële regel. Wel kun je de puzzelstukjes naast elkaar leggen:
- Koorts, spierpijn, een hoest op de borst of je algeheel ziek voelen: niet starten. Daarover zijn alle bronnen het eens.
- Alleen een snotneus en verder fit? Het onderzoek van Weidner ging over matige inspanning, niet over een wedstrijd waarin je alles geeft. Een rustige recreatieve loop is iets anders dan jagen op een persoonlijk record.
- Reken niet op een toptijd. Ook een milde infectie kost energie. Zie de wedstrijd eventueel als een lekkere duurloop met startnummer, en bewaar je PR-poging voor later.
- Denk aan de lopers om je heen. Volgens de IOC-consensus uit 2022 ben je in de eerste drie tot vier dagen van een luchtweginfectie het meest besmettelijk. In een vol startvak of een volle kleedkamer is dat niet niks.
Weer opbouwen na ziekte
Ben je echt ziek geweest, dan bouw je rustig weer op. Hoeveel rust je na koorts precies moet nemen, daarover verschillen de adviezen. Sportzorg noemt op dit moment één tot drie dagen rust na koorts en daarna eerst heel licht trainen. Een vaak gebruikte, wat voorzichtigere vuistregel van onder meer sportartsen is: rust minstens evenveel koortsvrije dagen als je koorts hebt gehad.
Het IOC adviseert sporters om stap voor stap terug te keren: je verhoogt de training alleen zolang de klachten niet terugkomen, en je checkt na elke training hoe je je voelt. Komen klachten terug, dan doe je een stap terug. Ben je een week of langer uit de running geweest, lees dan ook ons artikel over wat je na een periode minder lopen nog kunt halen.
Onze conclusie: een prima vuistregel, met één harde grens
De 'boven de nek'-regel is geen wet, maar wel een bruikbaar startpunt. Het IOC noemt hem inmiddels een historische regel die vooral op expertmening rust, en adviseert liever een stapsgewijze inschatting. In de praktijk komt het op hetzelfde neer: bij een gewone snotneus mag je best een rustig rondje lopen, en luister je na tien minuten naar je lijf. Bij koorts of klachten in je hele lichaam blijf je thuis, hoe graag je ook wilt. Een gemiste training haal je nooit 'in', maar een week extra ziek zijn kost je veel meer.
Loop je deze winter gewoon door? Lees dan ook onze tips over hardlopen in de kou en over veilig hardlopen in het donker.
Dit artikel is algemene informatie en geen medisch advies. Twijfel je, of heb je klachten als pijn op de borst, benauwdheid of hartkloppingen, neem dan contact op met je huisarts.